Marlene Dietrich: legendarische filmdiva en muze van regisseur Josef von Sternberg

Carnegie Hall, New York, 1975. Een stralende Marlene Dietrich wordt onder luid applaus op het podium verwelkomd. Ze neemt plaats achter de microfoon en begint op haar kenmerkende, sensuele manier te zingen “Ich Bin von Kopf bis FuB auf Liebe Eingestellt,” het nummer dat ze als cabaretzangeres Lola Lola wereldwijd populair maakte in Josef von Sternbergs legendarische verfilming van het melodramatische en destijds erg gewaagde “Der Blaue Engel” (1930).

Het is tevens de beginscène van de Duitse verfilming “Marlene” (2000) met een onweerstaanbare Katja Flint in de titelrol, een twee uur durende biografische schets over de legendarische filmdiva uit vervlogen tijden, geboren als Maria Magdalena Dietrich (1901-1992), en gebaseerd op het omvangrijke en bijzonder openhartige boek “Marlene Dietrich” (1993) van haar dochter Maria Riva (geb. 1924). Deze film kan nog steeds worden beschouwd als een waardevolle introductie voor hen die minder vertrouwd zijn met haar werk of haar persoon.

Vier Europese actrices, destijds met naam en faam in Hollywood: Elisabeth Bergner, Pola Negri, Greta Garbo en Ingrid Bergman

Marlene Dietrich is méér dan een begrip in de filmgeschiedenis; net zoals haar generatiegenoten van Europese komaf, waaronder twee Poolse actrices, Elisabeth Bergner (1897-1986) en Pola Negri (1897-1987), en twee Zweedse, Greta Garbo (1905-1990) en Ingrid Bergman (1915-1982), had ze de geluidsfilm in de jaren dertig, toen nog in een pril stadium, een uitzonderlijk charismatisch elan meegegeven. De Amerikaanse actrice Louise Brooks (1906-1985) daarentegen, die in 1929 de omgekeerde beweging maakte door vanuit de V.S. naar Duitsland te trekken om daar met de expressionistische regisseur G.W. Pabst twee films te maken, inspireerde de invloedrijke Fransman Henri Langlois, mede-oprichter van de prestigieuze Cinemathèque Française, dermate dat hij stelde, ‘Er is geen Garbo, er is geen Dietrich, er is alleen Louise Brooks.’

Maar daar is uw verslaggever het helemaal niet mee eens. Schril in contrast met Garbo’s onaantastbare en koele afstandelijkheid, leunde Dietrich, bijna zoals Pola Negri, aan bij het prototype van de exotische, sensuele femme fatale, zoals haar kleurrijke personage van Shanghai Lily in “Shanghai Express” (1932) perfect illustreerde. Dietrich was Dietrich, en haar films scoorden—of niet, want lang niet al haar films waren even succesvol. In 1937 werd ze zelfs in één adem genoemd met Fred Astaire, Joan Crawford, Mae West, Dolores del Rio, Katharine Hepburn, én Garbo, en bestempeld als ‘box office poison.’ Maar het deerde haar niet, ze was en bleef haar imago trouw. Nadat ze dé Dietrich werd zoals we haar uiteindelijk allemaal herinneren, een status die ze overigens vrij snel in haar jonge filmcarrière bereikte, behoefden haar personages weinig diepgang om ze in de gebruikelijke verhaallijn te integreren. Met haar aangeboren talent zorgde ze voor alle extra’s.

In “Manpower” (1941) van Raoul Walsh bijvoorbeeld, pas vrijgelaten uit de gevangenis en klaar om te vallen voor de charmes van George Raft, stapte ze toch in het huwelijksbootje met Edward G. Robinson (hij was altijd voorbestemd om te eindigen met vrouwen die verliefd waren op iemand anders), zodat het duidelijk werd dat ze zelf haar keuze kon maken (huwen met Robinson), tegelijkertijd leefde in zonde (Raft), en met de beste bedoelingen (een eervol bestaan met Robinson, maar tevergeefs) toch voor zichzelf het recht opeiste om gelukkig te worden. Dat was ook waar het publiek op wachtte bij elke Dietrichfilm. En omdat men zo vertrouwd was met haar, werd haar ook nooit gevraagd waarom ze precies zo handelde, zelfs niet eens waarom ze altijd met een Duits accent sprak. Hollywood had haar gekneed en tot leven gebracht, en ze was dus helemaal geen uitleg verschuldigd. En natuurlijk had ze een Duits accent—ze was immers Marlene Dietrich, het hoorde nu eenmaal bij haar star persona.

Josef von Sternberg en Marlene Dietrich in een publiciteitsfoto van Paramount, begin jaren 30 van vorige eeuw | Paramount

Paramount had vrij snel door dat ze eind jaren twintig van vorige eeuw in haar thuisland een succesvolle actrice was, zodat ze meteen werd uitgenodigd om naar Californië te komen, nog voordat “Der Blaue Engel” werd uitgebracht. De in Wenen geboren regisseur Josef von Sternberg (1894-1969), die in 1924 naar Hollywood was uitgeweken waar hij intussen al een gevierd regisseur was, keerde op vraag van UFA in 1930 naar Duitsland om in de Neubabelsberg studio Emil Jannings en Marlene Dietrich te regisseren in “Der Blaue Engel,” haar eerste geluidsfilm. En Paramount zat van bij het begin op rozen; het personage van de glamoureuze, mysterieuze en sensuele actrice was bij deze geboren. Haar benen werden als extra troef uitgespeeld en de sigaret in haar hand werd haar handelsmerk. Ze werd Paramounts perfecte repliek op Greta Garbo, die haar hele Amerikaanse periode (1926-1941) bij MGM onderdak vond (de twee actrices kenden mekaar overigens niet—meer nog: ze hebben elkaar zelfs nooit ontmoet). Van Dietrichs eerste zeven Hollywoodfilms werden er zes door Sternberg geregisseerd; voor het publiek werd hij een fenomeen, terwijl zij in een mum van tijd uitgroeide tot een mythe, een legende, een stijlicoon, een sexsymbool, en één van de meest gefotografeerde vrouwen van haar generatie. Naast Garbo werd Marlene Dietrich één van de weinige actrices met top billing: vaak prijkte haar naam gans bovenaan op de affiche of op de begingeneriek van de film.

“Morocco” (1930) werd haar Amerikaans filmdebuut. Een sfeervol liefdesverhaal in oorlogstijd, en meteen een voltreffer. Als zangeres en femme fatale was ze de hoofdact van een cabaret in Marokko terwijl ze moest kiezen tussen Gary Cooper, lid van het Vreemdelingenlegioen, en de rijke, mondaine Adolphe Menjou. De film werd bekroond met vier Oscarnominaties, inclusief voor haar hoofdrol en Sternbergs regie; voor Marlene Dietrich werd het de enige Oscarnominatie uit haar carrière (Marie Dressler nam toen het goud mee naar huis voor “Min and Bill”). In haar volgende film “Dishonored” (1931) speelde ze X-27, een geheim agente uit de Eerste Wereldoorlog, een Oostenrijkse Mata Hari volgens The New York Times. Vlekkeloos routinewerk in vergelijking met andere films.

Maar “Blonde Venus” (1932) daarentegen was een onbetwistbaar meesterwerk; niemand zag er ooit zo goed uit als Dietrich toen ze aan lager wal was geraakt. Wat een uitstraling, wat een présence. Opnieuw kroop ze in de huid van een entertainer in een nachtclub, maar nu, met als extra dimensie, was ze ook een toegewijde moeder die wegens omstandigheden haar eigen levensdrama uittekende. Bijna een geknipte rol voor Greta Garbo, als je terugdenkt aan haar dramatische scènes met Freddie Bartholomew in “Anna Karenina” (1935), of voor Barbara Stanwyck, zoals zij enkele jaren later schitterde in die andere klassieker, King Vidors versie van “Stella Dallas” (1937), ware het niet dat ook Dietrich hier zelf korte metten maakte met de soms statische acteerstijl van weleer door haar ijzersterke en quasi onnavolgbare vertolking. Ze dankte haar faam niet alleen aan haar uitstraling. Neen, ze was een fabuleuze actrice die, net zoals Garbo en Stanwyck bijvoorbeeld, een schijnbaar klassiek en bijna stereotiep melodrama naar een ongekende hoogte kon optillen. Paramount had twee jaar eerder een juiste beslissing genomen door haar in te lijven.

En dan kan het alleen maar bergaf gaan, zou men denken. Toch niet, daarvoor was de tandem Sternberg-Dietrich te goed op elkaar afgestemd en ook al is “Blonde Venus” misschien één van de meest representatieve voorbeelden om zowel Josef von Sternberg als Marlene Dietrich uit hun topjaren te typeren, onder haar andere films zijn meerdere pareltjes om dat te illustreren.

“The Song of Songs” (1933) was de vreemde eend in de bijt uit haar beginjaren: geen Sternbergfilm, wel geregisseerd door Rouben Mamoulian, een vakman, op-en-top studioregisseur en een vaste waarde bij Paramount waar hij net voordien met Fredric March “Dr. Jekyll and Mr. Hyde” had gedraaid. Eerder reeds tweemaal verfilmd (o.m. in 1924 met Pola Negri in een versie getiteld “Lily of the Dust”), wist het Amerikaanse weekblad Newsweek “The Song of Songs” voor te stellen als een lichtvoetige, gesofisticeerde en ietwat ouderwetse film, zeer te appreciëren, in die mate zelfs dat Dietrich andermaal met cudos werd overladen door te stellen, ‘Ze [Dietrich] is levendig en pakkend… zodat ze van deze film een persoonlijke triomf maakt.’

Maar de superlatieven voor “The Scarlet Empress” (1934) zijn zo mogelijk nog kleurrijker. De Amerikaanse filmcriticus en -historicus Leonard Maltin beschreef deze film, een terechte en onbetwiste klassieker met Dietrich als de Russische keizerin Catherina De Grote, als een ‘visuele orgie.’ Jawel, en het klopt nog ook: net zoals Griffiths “Intolerance” (1916), Stroheims “Greed” (1924) of het latere “Lola Montes” (1955) van Max Ophüls, bevat ook deze film, destijds teleurstellend aan de kassa, alle kenmerken van een cinematografische symfonie, het is bijna een religieuze ervaring. Sternberg, die zijn soms ietwat excentrieke brein de vrije loop liet maar alles toch in begrijpelijke filmtaal omzette, en Dietrich, als een filmgodin met een ruime waaier van menselijke gevoelens en emoties die dank zij haar veelzijdigheid van eender welke complexe personaliteit een boeiende creatie uit de mouw kon schudden, dàt is de essentie van “The Scarlet Empress.” Marlene Dietrich was dus veel meer dan een blonde Venus.

“The Scarlet Empress” (1934, trailer)

“The Devil Is a Woman” (1935), een waardevolle film gesitueerd in het Spaanse Sevilla op het einde van de 19de eeuw, met Dietrich als een fille de joie en Lionel Atwill en Cesar Romero als de mannen die haar pad kruisen, betekende het einde van de succesvolle samenwerking tussen Sternberg en Marlene Dietrich. De regisseur vond dat hij een eindpunt had bereikt in hun professionele relatie, en beiden gingen voortaan hun eigen weg. Privé bleven ze nog wel in contact met elkaar tot zijn dood in 1969. Hij maakte nog een beperkt aantal films, terwijl zij vanaf 1938 ook voor andere studio’s begon te werken. Ofschoon ze meer dan eens een variatie speelde op het personage van Lola Lola, wat voor een déjà vu zorgde na “Der Blaue Engel,” stelde ze nooit teleur door zich in alle opzichten te blijven manifesteren als een toonaangevende leading lady van de Amerikaanse film.

Dat bewees ze andermaal met overtuiging in een film zoals “Seven Sinners” (1940) waarin ze de rol van Bijou Blanche speelde, een saloonzangeres, die het hoofd van tegenspeler en marineofficier John Wayne op hol bracht (hun eerste van drie films). Zeer geslaagd entertainment en een uiterst vlotte actiefilm. Hetzelfde geldt voor “Flame of New Orleans” (1941), de eerste Amerikaanse film van de gerenommeerde Franse regisseur René Clair, met een onweerstaanbare Dietrich die in New Orleans niet precies wist wie haar het meest kon bekoren: de hardwerkende scheepskapitein Bruce Cabot of de rijke bankier Roland Young. Een pittoreske en aangename romantische komedie, overgoten met een dramatisch sausje. Men kon Marlene Dietrich eender welke film aanbieden; ze was een pro en stond borg voor kwalitatief vakmanschap.

Zelfs wanneer ze films maakte met minder invloedrijke regisseurs, zoals “Pittsburgh” (1942) van Lewis Seiler, een western met Randolph Scott en John Wayne, kreeg je nog steeds een behoorlijke prestatie te zien, idem voor “Golden Earrings” (1947) van Mitchell Leisen, waarin ze als zigeunerin een Britse spion (gespeeld door Ray Milland) onderdak gaf. Ironisch genoeg ging het na de oorlog met haar carrière minder vlot, zoals ook enkele generatiegenoten als Gary Cooper of Clark Gable ondervonden. De smaak van het publiek veranderde, er kwamen nieuwe gezichten en in Hollywood was een andere wind voelbaar, meteen de voorbode van een drastische ommezwaai die er zat aan te komen. Billy Wilder regisseerde haar nog wel in “A Foreign Affair” (1948), een absoluut hoogtepunt voor alle betrokkenen, maar enkele jaren later besloot ze haar filmoutput drastisch aan banden te leggen, filmde ze bij tussenpozen ook in Europa, en opteerde ze voor een nieuwe fase in haar loopbaan.

Net zoals Marilyn Monroe, Audrey Hepburn en Greta Garbo, werden door de jaren heen talloze boeken gepubliceerd over Marlene Dietrich. Hier een greep uit het aanbod, met rechtsonder haar autobiografie uit 1987, dat ze naar eigen zeggen schreef ‘om tal van misverstanden op te helderen.’

Dietrich was immers meer dan enkel een actrice: als uiterst succesvol performer en entertainer van een one-woman show trad ze lange tijd op voor uitverkochte zalen in steden zoals Londen, Parijs, New York, Moskou en in een latere fase, ook in Antwerpen (januari 1975, Koningin Elizabethzaal—de tweede rij, daar nam ik vrede mee), en ze gaf een reeks optredens in Las Vegas met Burt Bacharach als haar vaste muzikale begeleider. De shows waren legendarisch, met liedjes zoals “Ich Bin von Kopf bis FuB auf Liebe Eingestellt,” “Lili Marlene” en “Sag Mir Wo die Blumen Sind” (Duitstalige versie van Pete Seegers “Where Have All the Flowers Gone”).

In 1960 trad ze voor het eerst op in haar geboortestad Berlijn. De reacties van het publiek waren verdeeld; sommigen joelden haar uit en beschuldigden haar van landverraad, omdat ze tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de kant van de Geallieerden stond. Met als gevolg dat Dietrich toen besloot om enkel nog naar Berlijn terug te keren nà haar dood, en zo geschiedde: ze werd er in 1992 op de begraafplaats Friedrich Schöneberg III begraven, in de nabijheid van haar moeder.

Voor veel Duitsers was ze al decennia lang een controversiële figuur. Ze had immers al jaren voordien afscheid genomen van haar geboorteland. Dat gebeurde vooral in 1937 toen ze een genereus aanbod van Hitler om naar Duitsland terug te keren resoluut afwees, waardoor haar films in nazi-Duitsland niet meer werden vertoond; twee jaar later zou ze Amerikaans staatsburger worden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bezocht ze de Amerikaanse frontsoldaten op legerbasissen en in ziekenhuizen in o.m. Algerije, Frankrijk en Belgie (1944).

Haar legendarische verkoop van war bonds, zeg maar leningen aan de Amerikaanse staatskas om de Tweede Wereldoorlog te financieren, bracht tijdens een zenuwslopende tournee kriskras doorheen de V.S. het fabuleuze bedrag van één miljoen dollar op. Ze werkte actief mee in de Stage Door Canteen (New York) en in de Hollywood Canteen waar soldaten uitgingen en de kans kregen om te dansen met hun favoriete actrices, net voordat ze naar het front moesten terugkeren. Terwijl in Hollywood geregeld propagandafilms werden gemaakt, ook met de bedoeling om de verkoop van war bonds te stimuleren, zoals “Thank Your Lucky Stars” (1943), “Stage Door Canteen” (1943) en “Hollywood Canteen” (1944) waarin tal van acteurs belangeloos gastrollen speelden, droeg Dietrich haar steentje bij door in de all-star cast van “Follow the Boys” (1944) een goochelact met Orson Welles te verzorgen—een act die beiden eerder al meermaals voor de Amerikaanse G.I.’s hadden opgevoerd.

Toch was haar filmcarrière in de fifties nog niet helemaal voorbij; het beste hield ze voor het laatste, zo blijkt. Haar imposante, ijzersterke, quasi overweldigende (bij)rollen in films zoals “Witness for the Prosecution” (1957, opnieuw van Billy Wilder), “Touch of Evil” (1958, van Orson Welles, waarvoor ze altijd enorm veel bewondering had) en “Judgment at Nuremberg” (1961, Stanley Kramer) getuigden van uitzonderlijke klasse en toonden des te meer de grote leemte die ze achterliet tijdens haar lange afwezigheid voor de camera’s.

Door de jaren heen vaak uitgedost in een mannenkostuum en met een zangstijl, zowel in haar films als op het podium, die vragen opriep omtrent haar geaardheid, trok ze zich terug na de opnames van het minderwaardige “Just a Gigolo” (1978) en opteerde ze bewust voor een kluizenaarsbestaan in haar residentieel appartement aan de Avenue Montaigne in Parijs. Drie jaar eerder zette ze al een punt achter haar zaaloptredens toen ze tijdens een show in Sydney haar been brak.

De Oostenrijkse acteur en regisseur Maximilian Schell (haar tegenspeler in “Judgment at Nuremberg”) bleef haar vertrouweling en toeverlaat, en met een lang en onthullend interview—uitsluitend off-screen aangezien ze niet meer in beeld wilde komen—verleende ze haar volmondige medewerking aan “Marlene” (1984), zijn fascinerende documentaire over haar leven en werk.

“Judgment at Nuremberg” (1961, trailer)

Ze schreef toen ook haar autobiografie (gepubliceerd in 1989) waarin ze aan de hand van losse hoofdstukken een aantal boeiende mensen belicht die ze had gekend, terwijl ze aanvullend in episoden haar uitgesproken mening gaf over belangrijke fasen uit haar lange, rijke en uiterst boeiende carrière.

Marlene Dietrich overleed op 6 mei 1992 in haar appartement in Parijs op 90-jarige leeftijd aan de gevolgen van nierfalen. Datzelfde jaar werd aan de Leberstraße 65 in Berlijn, waar ze in december 1901 was geboren, een gedenkplaat onthuld, en tien jaar later werd ze ereburger van de stad. Too little, too late.

Voor meer achtergrond over Josef von Sternberg, de van geboorte Oostenrijkse regisseur die haar in Hollywood had gelanceerd, verwijs ik hier naar een interview uit 2019 met zijn zoon Nicholas Josef von Sternberg, afgenomen in zijn woning in Santa Clarita, Californië.

FILMS

SO SIND DIE MÄNNER, a.k.a. DER KLEINE NAPOLEON and NAPOLEON’S KLEINER BRUDER (1923) DIR Georg Jacoby SCR Georg Jacoby, Robert Liebmann CAM Max Schneider, Emil Schünemann, Walter von Gudenberg CAST Egon von Hagen, Paul Heidemann, Harry Liedtke, Jacob Tiedtke, Antonia Dietrich, Marlene Dietrich (Kathrin), Wilhelm Bendow

DER MENSCH AM WEGE, a.k.a. MAN BY THE ROADSIDE (1923) DIR William Dieterle SCR William Dieterle (novel by Leo Tolstoy) CAM Willy Hameister CAST Alexander Granach, Emilia Unda, William Dieterle, Heinrich George, Wilhelm Völkner, Sophie Pagay, Marlene Dietrich (Dochter van Winkelier), Wilhelm Diegelmann

TRAGÖDIE DER LIEBE, a.k.a. TRAGEDY OF LOVE (1923) DIR Joe May PROD Joe May, Rudolf Sieber SCR Leo Birinsky, Adolf Lantz CAM Karl Platen, Sophus Wangøe MUS Wilhelm Löwitt CAST Mia May, Emil Jannings, Erika Glässner, Vladimir Gajdarov, Ida Wüst, Marlene Dietrich (Lucy)

DIE GRÄFIN VON PARIS, a.k.a. THE COUNTESS OF PARIS (1923) DIR Joe May, Dimitri Buchowetzki PROD Joe May SCR Leo Birinsky, Adolf Lantz CAM Karl Puth, Sophus Wangøe MUS Wilhelm Löwitt CAST Mia May, Emil Jannings, Erika Glässner, Vladimir Gajdarov, Charlotte Ander, Marlene Dietrich (Lucie)

DER SPRUNG INS LEBEN, a.k.a. THE LEAP INTO LIFE (1924) DIR Johannes Guter PROD Oskar Messter SCR (boek, Franz Schulz) CAM Fritz Arno Wagner CAST Xenia Desni, Walter Rilla, Paul Heidemann, Frida Richard, Käthe Haack, Leonhard Haskel, Lydia Potechina, Marlene Dietrich (Meisje op het Strand), Hans Heinrich von Twardowski

DER MÖNCH VON SANTAREM (1924) DIR Lothar Mendes SCR Ruth Goetz (toneelstuk, Almeida Garrett) CAM Leopold Kutzleb CAST Alf Blütecher, Emmy Förster, Vivian Gibson, Tzwetta Tzatschewa, Evi Eva, Alice de Finetti, Marlene Dietrich

DER TÄNZER MEINER FRAU, a.k.a. DANCE FEVER (1925) DIR Alexander Korda PROD Hermann Fellner, Josef Somlo SCR Alexander Korda, Adolf Lantz (toneelstuk, Paul Armont, Jacques Bousquet) CAM Nicolas Farkas CAST Victor Varconi, Maria Corda, Lea Seidl, Livio Pavanelli, Willy Fritsch, Hans Junkermann, Hermann Thimig, Marlene Dietrich (Danseres), John Loder

MANON LESCAUT (1926) DIR Arthur Robinson PROD Erich Pommer SCR Arthur Robinson, Hans Kyser (boek, Abbé Prévost) CAM Karl Freund, Theodor Sparkuhl MUS Erno Rapee CAST Lya De Putti, Vladimir Gajdarov, Eduard Rothauser, Fritz Greiner, Hubert von Meyerinck, Frida Richard, Emilie Kurz, Lydia Potechina, Sig Arno, Marlene Dietrich (Micheline)

MADAME WÜNSCHT KEINE KINDER, a.k.a. MADAME DOESN’T WANT CHILDREN (1926) DIR Alexander Korda PROD Karl Freund, Karl Hartl SCR Béla Balázs, Adolf Lantz (boek, Clément Vautel) CAM Robert Baberske, Theodor Sparkuhl MUS Willy Schmidt-Gentner CAST Maria Corda, Harry Liedtke, Maria Paudler, Trude Hesterberg, Dina Gralla, Hermann Vallentin, Camilla von Hollay, Olga Mannel, Marlene Dietrich (Danseres), John Loder

EINE DU BARRY VON HEUTE, a.k.a. A MODERN DU BARRY (1926) DIR Alexander Korda PROD Hermann Fellner, Josef Somlo SCR Lajos Biró CAM Fritz Arno Wagner MUS Werner R. Heymann CAST Maria Corda, Alfred Abel, Friedrich Kayssler, Gyula Szöreghy, Jean Bradin, Hans Albers, Alfred Gerasch, Albert Paulig, Marlene Dietrich (Kokotte)

DER JUXBARON, a.k.a. THE IMAGINARY BARON (1927) DIR Willi Wolff PROD Ellen Richter SCR Willi Wolff, Robert Liebmann CAM Axel Graatkjær MUS Walter Kollo CAST Reinhold Schünzel, Henry Bender, Julia Serda, Marlene Dietrich (Sophie), Teddy Bill, Colette Brettel, Albert Paulig, Trude Hesterberg

KOPF HOCH, CHARLY!, a.k.a. HEADS UP, CHARLY! (1927) DIR Willi Wolf PROD Willi Wolf, Ellen Richter SCR Willi Wolf, Robert Liebmann (novel by Ludwig Wolff) CAM Georg Krause, Axel Graatkjær CAST Anton Pointer, Ellen Richter, Michael Bohnen, Max Gülstorff, Margaret Quimby, George De Carlton, Angelo Ferrari, Marlene Dietrich (Edmée Ebinger)

SEIN GRÖSSTER BLUFF, a.k.a. HIS GREATEST BLUFF (1927) DIR Henrik Galeen, Harry Piel PROD Seymour Nebenzal SCR Henrik Galeen (titles, Herbert Nossen) CAM Gotthardt Wolf, Georg Muschner MUS Hans May CAST Harry Piel, Toni Tetzlaff, Lotte Lorring, Albert Paulig, Fritz Greiner, Charly Berger, Boris Michailow, Marlene Dietrich (Yvette)

WENN EIN WEIB DEN WEG VERLIET, a.k.a. CAFÉ ELEKTRIC (1927) DIR Gustav Ucicky PROD Alexander Kolowrat [Sascha Kolowrat] SCR Jacques Bachrach (toneelstuk, Felix Fischer) CAM Hans Androschin MUS Gerhard Gruber CAST Willi Forst, Marlene Dietrich (Erni Göttlinger), Fritz Alberti, Anny Coty, Igo Sym, Vera Salvotti, Nina Vanna, Wilhelm Vöckler

PRINZESSIN OLALA, a.k.a. PRINCESS OLALA (1928) DIR Robert Land PROD Julius Haimann SCR Franz Sculz (operette, Jean Gilbert) CAM Willy Goldberger CAST Hermann Böttcher, Walter Rilla, Georg Alexander, Carmen Boni, Illa Meery, Marlene Dietrich (Chichotte de Gastoné), Hans Albers

ICH KÜSSE IHRE HAND, MADAME, a.k.a. I KISS YOUR HAND, MADAME (1929) DIR Robert Land PROD Robert Land, Julius Haimann SCR Rolf E. Vanloo CAM Carl Drews, Gotthardt Wolf MUS Pasquale Perris CAST Harry Liedtke, Marlene Dietrich (Laurence Gerard), Pierre de Guingard, Károly Huszár, Richard Tauber, Hans Heinrich von Twardowski

DIE FRAU, NACH DER MAN SICH SEHT, a.k.a. THE WOMAN ONE LONGS FOR (1929) DIR Curtis Bernhardt PROD Hermann Grund SCR Ladislaus Vajda (boek, Max Brod) CAM Curt Courant, Hans Scheib MUS Giuseppe Becce CAST Fritz Kortner, Uno Henning, Marlene Dietrich (Stascha), Frida Richard, Oskar Sima, Karl Etlinger, Bruno Ziener, Edith Edwards

DAS SCHIFF DER VERLORENE MENSCHEN, a.k.a. THE SHIP OF LOST SOULS (1929) DIR Maurice Tourneur PROD Max Glass SCR Maurice Tourneur (novel by Franzos Keremen) CAM Nicolas Farkas CAST Fritz Kortner, Marlene Dietrich (Ethel Marley), Robin Irvine, Vladimir Sokoloff, Gaston Modot, Boris de Fast, Feodor Chaliapin Jr.

GEFAHREN DER BRAUTZEIT, a.k.a. DANGERS OF THE ENGAGEMENT PERIOD (1930) DIR Fred Sauer PROD  SCR Walter Schlee, Walter Wassermann CAM László Schäffer CAST Willi Forst, Marlene Dietrich (Evelyne), Lotte Lorring, Elza Temary, Ernst Stahl-Nachbaur, Bruno Ziener, Oskar Sima

DER BLAUE ENGEL, a.k.a. THE BLUE ANGEL (1930) DIR Josef von Sternberg PROD Erich Pommer SCR Robert Liebmann, Karl Vollmöller, Carl Zuckmayer (Engelse dialogen, Carl Winston; boek, Heinrich Mann) CAM Hans Schneeberger, Günther Rittau ED Sam Winston, Walter Klee MUS Friedrich Hollaender CAST Emil Jannings, Marlene Dietrich (Lola Lola), Kurt Gerron, Rosa Valetti, Hans Albers, Reinhold Bernt, Károly Huszár, Eduard von Winterstein

MOROCCO (1930) DIR Josef von Sternberg PROD Hector Turnbull SCR (adaptatie, Jules Furthman; toneelstuk ‘Amy Jolly,’ Benno Vigny) CAM Lee Garmes, Lucien Ballard ED Sam Winston MUS Karl Hajos CAST Gary Cooper, Marlene Dietrich (Mademoiselle Amy Jolly), Adolphe Menjou, Ullrich Haupt, Eve Southern, Francis McDonald, Paul Porsaci

DISHONORED (1931) DIR Josef von Sternberg SCR Josef von Sternberg, Daniel Nathan Rubin (verhaal ‘X-27,’ Josef von Sternberg) CAM Lee Garmes ED [zonder screen credit] Josef von Sternberg MUS Karl Hajos, Herman Hand CAST Marlene Dietrich (Marie Kolverer / X-27), Victor McLaglen, Gustav von Seyffertitz, Warner Oland, Lew Cody, Barry Norton

SHANGHAI EXPRESS (1932) DIR Josef von Sternberg SCR Jules Furthman (verhaal, Harry Hervey) CAM Lee Garmes ED Frank Sullivan MUS W. Franke Harling CAST Marlene Dietrich (Shanghai Lily), Clive Brook, Anna May Wong, Warner Oland, Eugene Pallette, Lawrence Grant, Louise Closser Hale, Gustav von Seyffertitz

BLONDE VENUS (1932) DIR Josef von Sternberg SCR Jules Farthman, S. K. Lauren (verhaal, Josef von Sternberg, Jules Furthman) CAM Bert Glennon ED Josef von Sternberg [zonder screen credit] MUS John Leipold, W. Franke Harling, Paul Marquandt, Oscar Potoker CAST Marlene Dietrich (Helen Faraday / Helen Jones), Herbert Marshall, Cary Grant, Dickie Moore, Gene Morgan, Rita La Roy, Robert Emmett O’Connor, Sidney Toler

THE SONG OF SONGS (1933) DIR Rouben Mamoulian SCR Leo Birinsky, Samuel Hoffenstein (toneelstuk, Edward Sheldon; boek, Hermann Sudermann) CAM Victor Milner CAST Marlene Dietrich (Lily Czepanek), Brian Aherne, Lionel Atwill, Alison Skipworth, Hardie Albright, Helen Freeman

THE SCARLET EMPRESS (1934) DIR Josef von Sternberg SCR (naar het dagboek van Catherina de Grote; dagboek bewerkt door Manuel Komroff) CAM Bert Glennon CAST Marlene Dietrich (Princess Sophia Frederica / Catherine II), John Lodge, Sam Jaffe, Louise Dresser, C. Aubrey Smith, Gavin Gordon, Olive Tell, Ruthelma Stevens, Jane Darwell

THE DEVIL IS A WOMAN (1935) DIR – PROD – CAM Josef von Sternberg SCR Oran Schee, David Hertz (adaptatie, John Dos Passos; boek, Pierre Louÿs) ED Sam Winston MUS John Leipold, Hans Roemheld CAST Marlene Dietrich (Concha Perez), Lionel Atwill, Edward Everett Horton, Cesar Romero, Don Alvarado

DESIRE (1936) DIR Frank Borzage PROD Frank Borzage, Ernst Lubitsch SCR Edwin Justin Mayer, Waldemar Young, Samuel Hoffenstein (toneelstuk, Hans Székely en Robert A. Stemmle) CAM Charles Lang, Victor Milner ED William Shea MUS Friedrich Hollaender CAST Marlene Dietrich (Madeleine de Beaupre), Gary Cooper, John Halliday, William Frawley, Ernest Cossart, Akim Tamiroff

THE GARDEN OF ALLAH (1936) DIR Richard Boleslawski PROD David O. Selznick SCR W.P. Lipscomb, Lynn Riggs (boek, Robert Hichens) CAM Virgil Miller ED Hal C. Kern MUS Max Steiner CAST Marlene Dietrich (Domini Enfilden), Charles Boyer, Tilly Losch, Basil Rathbone, C. Aubrey Smith, Joseph Schildkraut, John Carradine, Maria Riva

I LOVED A SOLDIER (1936, onvoltooid) DIR Henry Hathaway PROD Benjamin Glazer SCR John Van Druten (toneelstuk, Melchior Lengyell) CAM Charles Lang CAST Marlene Dietrich (Anna Sedlak), Charles Boyer, Akim Tamiroff, Walter Catlett, Paul Lukas, Victor Killian, Samuel S. Hinds

KNIGHT WITHOUT ARMOUR (1937) DIR Jacques Feyder PROD Alexander Korda SCR Lajos Biró (boek, James Hilton; adaptatie, Frances Marion) CAM Harry Stradling Sr. ED Francis D. Lyon MUS Miklós Rózsa CAST Marlene Dietrich (Alexandra), Robert Donat, Irene Vanburgh, Herbert Lomas, Austin Trevor, Basil Gill, David Tree, John Clements

ANGEL (1937) DIR – PROD Ernst Lubitsch SCR Samuel Raphaelson (toneelstuk, Melchior Lengyel; adaptatie, Guy Bolton en Russell G. Medcraft) CAM Charles Lang ED William Shea MUS Friedrich Hollaender CAST Marlene Dietrich (Lady Maria Baker), Herbert Marshall, Melvyn Douglas, Edward Everett Horton, Ernest Cossart, Laura Hope Crews, Herbert Mundin

DESTRY RIDES AGAIN (1939) DIR George Marshall PROD Joe Pasternak SCR Felix Jackson, Gertrude Purcell, Henry Myers (verhaal, Felix Jackson; boek ‘Destry Rides Again,’ Max Brand) CAM Hal Mohr ED Milton Carruth MUS Frank Skinner CAST Marlene Dietrich (Frenchy), James Stewart, Charles Winninger, Mischa Auer, Brian Donlevy, Irene Hervey, Una Merkel, Allen Jenkins

SEVEN SINNERS (1940) DIR Tay Garnett PROD Joe Pasternak SCR John Meehan, Harry Tugend (verhaal, Ladislas Fodor en László Vadnay) CAM Rudolph Maté ED Ted J. Kent MUS Hans J. Salter, Frank Skinner CAST Marlene Dietrich (Bijou), John Wayne, Albert Dekker, Broderick Crawford, Mischa Auer, Billy Gilbert, Anna Lee, Samuel S. Hinds, Oscar Homolka

THE FLAME OF NEW ORLEANS (1941) DIR René Clair PROD René Clair, Joe Pasternak SCR Norman Krasna CAM Rudolph Maté ED Frank Gross MUS Frank Skinner CAST Marlene Dietrich (Claire Ledeux), Bruce Cabot, Roland Young, Mischa Auer, Andy Devine, Melville Cooper, Eddie Quillan, Laura Hope Crews

MANPOWER (1941) DIR Raoul Walsh SCR Jerry Wald, Richard Macauley CAM Ernest Haller ED Ralph Dawson MUS Adolph Deutsch CAST Edward G. Robinson, Marlene Dietrich (Fay Duval), George Raft, Alan Hale, Frank McHugh, Eve Arden, Barton MacLane, Ward Bond, Walter Catlett

THE LADY IS WILLING (1942) DIR Mitchell Leisen PROD Mitchell Leisen, Charles K. Feldman SCR James Edward Grant, Albert McCleery (verhaal, James Edward Grant) CAM Ted Tetzlaff ED Eda Warren MUS W. Franke Harling CAST Marlene Dietrich (Elizabeth ‘Liz’ Madden), Fred MacMurray, Aline MacMahon, Stanley Ridges, Arline Judge, Roger Clark

THE SPOILERS (1942) DIR Ray Enright PROD Frank Lloyd SCR Lawrence Hazard, Tom Reed (boek, Rex Beach) CAM Milton R. Krasner ED Clarence Kolster MUS Hans J. Salter CAST Marlene Dietrich (Cherry Malotte), Randolph Scott, John Wayne, Margaret Lindsay, Harry Carey, Richard Barthelmess, William Farnum, George Cleveland, Samuel S. Hinds

PITTSBURGH (1942) DIR Lewis Seiler SCR Tom Reed, Kenneth Gamet (verhaal, Tom Reed en George Owen) CAM Robert De Grasse ED Paul Landres MUS Frank Skinner, Hans J. Salter CAST Marlene Dietrich (Josie Winters), Randolph Scott, John Wayne, Frank Craven, Louise Allbritton, Shemp Howard, Thomas Gomez, Ludwig Stossel, Samuel S. Hinds

FOLLOW THE BOYS (1944) DIR A. Edward Sutherland PROD Charles K. Feldman SCR Lou Breslow, Gertrude Purcell CAM David Abel ED Fred R. Feitshans Jr. CAST George Raft, Vera Zorina, Jeanette MacDonald, Orson Welles, Marlene Dietrich (Marlene Dietrich), Dinah Shore, Donald O’Connor, Peggy Ryan, W.C. Fields, The Andrew Sisters, Arthur Rubinstein, Carmen Amaya, Sophie Tucker

KISMET (1944) DIR William Dieterle PROD Everett Riskin SCR John Meehan (toneelstuk, Edward Knoblock) CAM Charles Rosher ED Ben Lewis MUS Herbert Stothart CAST Ronald Colman, Marlene Dietrich (Jamilla), James Craig, Edward Arnold, Hugh Herbert, Joy Ann Page, Florence Bates, Harry Davenport, Yvonne De Carlo, Leatrice Joy Gilbert

MARTIN ROUMAGNAC (1946) DIR Georges Lacombe PROD Paul-Edmond Demarche SCR Pierre Véry (boek, Pierre-René Wolf; adaptatie, Georges Lacombe en Pierre Véry) CAM Roger Hubert ED Germaine Artus MUS Marcel Mirouze CAST Marlene Dietrich (Blanche Ferrand), Jean Gabin, Daniel Gélin, Lucien Nat, Jean D’Yd, Henri Poupon, Marcel André

GOLDEN EARRINGS (1947) DIR Mitchell Leisen PROD Harry Tugend SCR Abraham Polonsky, Frank Butler, Helen Deutsch (boek, Yolanda Foldes) CAM Daniel L. Fapp ED Alma Macrorie MUS Victor Young CAST Ray Milland, Marlene Dietrich (Lydia), Murvyn Vye, Bruce Lester, Reinhold Schunzel, Dennis Hoey, Quentin Reynolds

A FOREIGN AFFAIR (1948) DIR Billy Wilder PROD Charles Brackett SCR Billy Wilder, Charles Brackett, Richard L. Breen (verhaal, David Shaw; adaptatie, Robert Harari) CAM Charles Lang MUS Friedrich Hollaender CAST Jean Arthur, Marlene Dietrich (Erika Von Schluetow), John Lund, Millard Mitchell, Peter von Zerneck, Stanley Prager, William Murphy

JIGSAW (1949) DIR Fletcher Markle PROD Harry Lee Danziger, Edward J. Danziger SCR Fletcher Markle, Vincent McConnor CAM Don Malkames ED Robert Matthews MUS Robert W. Stringer CAST Franchot Tone, Jean Wallace, Myron McCormick, Marc Lawrence, Winifred Lenihan, Hedley Rainnie, Walter Vaugh, Marlene Dietrich (Bazin van de Nachtclub, zonder screen credit), Henry Fonda, John Garfield, Marsha Hunt, Burgess Meredith, Everett Sloane

STAGE FRIGHT (1950) DIR Alfred Hitchcock PROD Alfred Hitchcock [zonder screen credit] SCR Whitfield Cook (boek ‘Man Running,’ Selwyn Jepson; adaptatie, Alma Reville) CAM Wilkie Cooper ED Edward B. Jarvis MUS Leighton Lucas CAST Jane Wyman, Marlene Dietrich (Charlotte Inwood), Michael Wilding, Richard Todd, Alistair Sim, Sybil Thorndike, Kay Walsh, Miles Malleson, Hector MacGregor

NO HIGHWAY (1951) DIR Henry Koster PROD Louis D. Lighton SCR Oscar Millard, R.C. Sherriff, Alec Coppel CAM Georges Périnal ED Manuel del Campo MUS Malcolm Arnold CAST James Stewart, Marlene Dietrich (Monica Teasdale), Glynis Johns, Jack Hawkins, Jeanette Scott, Elizabeth Allan, Ronald Squire, Jill Clifford

RANCHO NOTORIOUS (1952) DIR Fritz Lang PROD Howard Welsch SCR Daniel Taradash (verhaal, Silvia Richards) CAM Hal Mohr ED Wiard Ihnen MUS Emil Newman CAST Marlene Dietrich (Altar Keane), Arthur Kennedy, Mel Ferrer, Gloria Henry, William Frawley, Lisa Ferraday, John Raven, Jack Elam, George Reeves

AROUND THE WORLD IN 80 DAYS (1956) DIR Michael Anderson PROD Michael Todd SCR John Farrow, James Poe, S. J. Perelman (boek, Jules Verne) CAM Lionel Lindon ED Howard Epstein, Gene Ruggiero MUS Victor Young CAST David Niven, Cantinflas, Robert Newton, Shirley MacLaine, Charles Boyer, Joe E. Brown, Martine Carol, John Carradine, Charles Coburn, Ronald Colman, Melville Cooper, Noël Coward, Andy Devine, Marlene Dietrich (Saloon Eigenares), Fernandel, John Gielgud, Hermoine Gingold, Trevor Howard, Buster Keaton, Evelyn Keyes, Beatrice Lillie, Peter Lorre, Edmund Lowe, Victor McLaglen, John Mills, Robert Morley, Jack Oakie, George Raft, Gilbert Roland, Cesar Romero, Frank Sinatra, Red Skelton

THE MONTE CARLO STORY (1956) DIR Samuel A. Taylor PROD Macello Girosi, Robert Benjamin, Arthur Krim, Goffredo Lombardo) SCR Samuel A. Taylor (verhaal van Samuel A. Taylor, Dino Risi, Marcello Girosi) CAM Giuseppe Rotunno ED George White MUS Renzo Rossellini CAST Marlene Dietrich (Maria de Crevecoeur), Vittorio De Sica, Arthur O’Connel, Natalie Trundy, Jane Rose, Mischa Auer, Clelia Matania, Truman Smith

WITNESS FOR THE PROSECUTION (1957) DIR Billy Wilder PROD Arthur Hornblow Jr. SCR Billy Wilder, Harry Kurnitz (toneelstuk, Agatha Christie; adaptatie, Lawrence B. Marcus) CAM Russell Harlan ED Daniel Mandell MUS Matty Malneck CAST Tryone Power, Marlene Dietrich (Christine), Charles Laughton, Elsa Lanchester, John Williams, Henry Daniell, Ian Wolfe

TOUCH OF EVIL (1958) DIR Orson Welles PROD Albert Zugsmith SCR Orson Welles (boek ‘Badge of Evil,’ Whit Masterson) CAM Russell Metty ED Aaron Stell, Virgil W. Vogel MUS Henry Mancini CAST Charlton Heston, Janet Leigh, Orson Welles, Marlene Dietrich (Tanya), Joseph Calleia, Akim Tamiroff, Joanna Moore, Ray Collins, Dennis Weaver, Zsa Zsa Gabor, Joseph Cotten, Eva Gabor, Mercedes McCambridge, Keenan Wynn

JUDGMENT AT NUREMBERG (1961) DIR – PROD Stanley Kramer SCR Abby Mann (ook verhaal) CAM Ernest Laszlo ED Frederic Knudtson MUS Ernest Gold CAST Spencer Tracy, Burt Lancaster, Richard Widmark, Marlene Dietrich (Mrs. Bertholt), Judy Garland, Maximilian Schell, Montgomery Clift, William Shatner

PARIS WHEN IT SIZZLES (1964) DIR Richard Quine PROD George Axelrod SCR George Axelrod (verhaal ‘La fête à Henriette,’ Julien Duvivier en Henri Jeanson) CAM Charles Lang Jr., Claude Renoir ED Archie Marshek MUS Nelson Riddle CAST William Holden, Audrey Hepburn, Grégoire Aslan, Raymond Duvaleix, Michel Thomas, Noël Coward, Tony Curtis, Mel Ferrer, Marlene Dietrich (Marlene Dietrich, klant in een winkel), Frank Sinatra

JUST A GIGOLO (1978) DIR David Hemmings PROD Rolf Thiele SCR Julius Brammer, Irving Caesar, Ennio De Concini, Joshua Sinclair, Ted Rose CAM Charly Steinberger ED Siegrun Jäger, Alfred Srp MUS Günther Fischer CAST David Bowie, Sydne Rome, Kim Novak, David Hemmings, Maria Schell, Curd Jürgens, Marlene Dietrich (Baroness von Semering)