De bekroonde en legendarische Britse acteur Sir Tom Courtenay mocht gisterenavond op de 53ste editie van Film Fest Gent de Joseph Plateau Honorary Award in ontvangst nemen. Hij woonde eveneens de vertoning bij van Lance Hammer’s aangrijpend en diepmenselijk drama “Queen at Sea” (2026), waarin Courtenay de rol vertolkt van de echtgenoot van een dementerende vrouw, naar eigen zeggen zijn beste film tot nu toe. “Queen at Sea” viel eerder al in de prijzen op het Internationaal Filmfestival van Berlijn. Vorige week ontving ook regisseur Danny Boyle al een Joseph Plateau Honorary Award tijdens Film Fest Gent.
Toen Tom Courtenay, geboren op 25 februari 1937 in Kingston upon Hul, niet slaagde in zijn eerste jaar aan het University College Londen, zocht hij het dan maar iets verderop in de straat bij de Royal Academy of Dramatic Art. Hij was nog niet eens afgestudeerd toen filmregisseurs bij hem aanklopten. Het was meteen raak toen Tony Richardson hem koos voor de hoofdrol in “The Loneliness of the Long Distance Runner” (1962) over een jonge delinquent, Colin Smith, wiens looptalent wordt uitgebuit door een schooldirecteur.
Tom Courtenay werd meteen beroemd en als angry young man werd hij zelfs het gezicht van de Britse New Wave, met een reeks vernieuwende en sociaal geïnspireerde films. Courtenay’s volgende film, “Billy Liar” (1963), geregisseerd door John Schlesinger, behoort ook tot die films. Hij had de rol van de fantast Billy Liar al op toneel gebracht en ontmoette op de filmset Julie Christie. In 1965 speelden ze opnieuw samen in “Doctor Zhivago” van David Lean. Na een BAFTA (1963) en twee BAFTA-nominaties, volgde nu een Oscarnominatie voor de beste mannelijke bijrol
En het bleef snel gaan. Joseph Losey, Anatole Litvak, Bryan Forbes en anderen regisseerden hem, en acteurs als Dirk Bogarde, Sophia Loren, Omar Sharif, Kirk Douglas, Peter O’Toole, James Fox, waren slechts enkele van zijn tegenspelers.
Ondanks alle lof en glorie bleef Tom Courtenay toch licht gefrustreerd. Hij voelde zich meer thuis op de planken dan op een filmset en was ervan overtuigd dat daar een grotere groeimarge was voor hemzelf en zijn acteertalent. Liever acteur dan filmster dus. Pas in 1983 liet hij zich overtuigen om opnieuw voor de camera’s te staan in “The Dresser” van Peter Yates. Net zoals bij “Billy Liar“ had hij de rol van “The Dresser” eerder al op toneel gebracht, zowel in Londen, Manchester als op Broadway. In New York werd hij genomineerd voor een Tony, en de film leverde hem naast een Golden Globe ook zijn tweede Oscarnominatie op.
Courtenay’s oeuvre tijdens de twee laatste decennia van de vorige eeuw bestaat uit een mix van theater, film en televisiefilms. Tot die laatste categorie behoort de TV-film “Young Indiana Jones and the Treasure of the Peacock’s Eye” van George Lucas. En in het BBC-drama “A Rather English Marriage” was hij nogmaals te zien aan de zijde van Albert Finney, de man in wiens voetsporen hij trad bij de theaterproductie van “Billy Liar.”
“Billy Liar” (1963, trailer)
Tijdens de jongste kwarteeuw viel het theaterwerk grotendeels weg bij Tom Courtenay vanwege een drukke agenda voor televisie. Hij speelde onder andere in episodes van “Little Dorrit” (2008), “The Royle Family” (2008), “Unforgotten” (20), “Mandy” (2015), en “Maya” (2026). Zijn filmcarrière kende in 2012 een revival met “Quartet,” de eerste film van Dustin Hofmann met Dame Maggie Smith als zijn tegenspeelster. Een voorbode van wat nog moest komen: “45 Years” (2015) van Andrew Haigh, en nu dus “Queen at Sea” van Lance Hammer. Beide films kenden hun wereldpremière op de Berlinale en leverden Tom Courtenay en zijn tegenspelers, respectievelijk Charlotte Rampling en Anna Calder-Marshall, acteursprijzen op.
In “45 Years” vertolkt Courtenay de rol van een man die uit zijn lood geslagen wordt nadat een vroegere vermiste geliefde dood wordt teruggevonden. Dat heeft een weerslag op zijn al 45 jaar durende relatie. In “Queen at Sea,” te zien op Film Fest Gent, speelt de laureaat van de Joseph Plateau Honorary Award weergaloos de rol van echtgenoot en mantelzorger van zijn dementerende vrouw.
Tom Courtenay hoort thuis in het rijtje van de grote Britse acteurs als Dame Maggie Smith, Anthony Hopkins, Michael Caine, Alec Guinness, Alan Bates, Oliver Reed, Albert Finney en anderen. Hij vergiste zich wel toen hij zich, tijdelijk, van de filmwereld afkeerde omdat hij dacht dat een theatercarrière langer duurde dan een filmloopbaan. Toen kon hij uiteraard niet voorspellen dat hij op zijn 89ste zou stellen dat “Queen at Sea” zijn beste film was.
De Joseph Plateau Honorary Award wordt uitgereikt aan festivalgasten die een speciale bijdrage leverden aan de kunst van het filmmaken. De onderscheiding zelf is een replica van professor Joseph Plateau’s fenakistiscoop, een toestel waarmee hij een serie van opeenvolgende tekeningen doorlopend ‘in beweging’ kon brengen. De fenakistiscoop stond mee aan de basis van het idee van bewegende beelden en daarmee ook de basis van het filmmaken.
Eerdere klaureaten van de Joseph Plateau Honorary Award zijn acteurs, actrices, regisseurs, producers, filmcomposten en andere internationale film professionals: 1991 André Delvaux, Michel Legrand 1992 Alain Cuny, Carl Davis 1993 Robert Altman, Philippe Sarde 1994 John Hurt, Jean-Claude Petit, Henri Storck 1995 James Earl Jones, Gabrielle Claes 1997 Gina Lollobrigida, Sydney Pollack, David Puttnam 1998 Peter Ustinov, Robert Wise, Alain Resnais, Shohei Imamura, Elmer Bernstein 1999 Sandra Bullock, Stanley Donen, Irwin Winkler, Peter Greenaway, Bonnie Arnold 2000 Morgan Freeman, Hans Zimmer 2001 Roger Corman, Richard Zanuck, Lili Fini Zanuck, Roy E. Disney, Bertrand Tavernier, Gabriel Yared 2002 Juliette Binoche, Jeanne Moreau, Jean Reno, Blair Underwood, Hanna Schygulla, Roland Verhavert, Jan Van Raemdonck 2003 Tony Curtis 2004 Richard Attenborough 2005 Mike Leigh, Alan Ladd Jr., Nand Buyl, Zbigniew Preisner 2006 Agnès Varda 2007 Kathleen Turner, Danny Glover, Walter Hill 2008 Woody Harrelson, Richard Jenkins, Walter Parkes, Laurie MacDonald 2009 Kevin Costner, Andy Garcia, Claude Miller 2010 Catherine Deneuve, Paul Greengrass, Dirk Brossé 2011 Isabelle Huppert, Norman Jewison, Chris Lomme, Jean-Pierre Dardenne, Luc Dardenne 2012 Emmanuelle Riva, Paolo Taviani, Vittorio Taviani 2013 Paul Schrader, István Szabó, Jacques Debrulle 2015 Christopher Plummer, Alan Parker 2016 Ken Loach, Jeremy Thomas 2017 Greta Scacchi, Johan Leysen, Pierre Drouot 2018 Dirk Impens 2019 Geraldine Chaplin, Agustí Villaronga 2020 Viggo Mortensen 2021 Harry Kümel, Andrea Arnold 2022 Raoul Servais, Céline Sciamma 2023 Ryûsuke Hamaguchi, Terence Davies 2024 Emily Watson, Michel Khleifi 2025 Theresa Russell 2026 Danny Boyle, Tom Courtenay
