De Franse scenarioschrijver en filmregisseur Martin Provost (geb. 1957) begon zijn carrière in zijn geboorteland als toneel- en filmacteur en was lid van de Comédie française. Ruim twintig jaar geleden maakte hij zijn regiefilmdebuut met “Totilla y cinéma” (1997). Toch werd hij pas echt bekend na “Séraphine” (2008), gebaseerd op het leven van de Franse schilderes Séraphine de Senlis, gespeeld door Yolande Moreau, en werd hij één van de belangrijkste Franse filmregisseurs van zijn generatie die liefst zijn eigen scenario’s verfilmt.

Zijn nieuwste film is “Bonnard, Pierre et Marthe,” die vorig jaar in première ging op het Filmfestival van Cannes. In deze prachtig uitgewerkte film speelt Vincent Macaigne de Franse schilder Pierre Bonnard (1867-1947), en Cécile de France is zijn muze, model, minnares en later zijn vrouw Marthe (1869-1942). Ze woonden samen sinds 1893, trouwden in 1925, en zij werd ook een productieve schilderes.

Afgelopen oktober waren zowel Martin Provost als hoofdrolspeelster Cécile de France te gast op het Festival International du Film Francophone de Namur, waar de film werd voorgesteld en dit interview met Martin Provost plaatsvond.

“Bonnard, Pierre et Marthe” loopt vanaf 10 januari in de Belgische bioscopen. Verdeler: Imagine Film Distribution.

Hoe ben je betrokken geraakt bij het levensverhaal van Pierre Bonnard en zijn vrouw Marthe?

Dat gebeurde geleidelijk. Nadat ik “Séraphine” [2008] had gemaakt, nam de achternicht van Marthe Bonnard contact met me op. Ze had de film gezien en wilde mij ontmoeten; ze vroeg of ik interesse had in een film over haar oudtante Marthe. Ze liet me wat van haar werk zien, maar ik was niet overtuigd, ook omdat “Séraphine” al over Séraphine Louis ging, een Franse schilderes. Dus sprak ik erover met Françoise Cloarec die “Séraphine: La vie rêvée de Séraphine de Senlis” [2008] had geschreven. Zij was mijn belangrijkste bron van informatie voor de film. Na onze ontmoeting schreef ze nog een boek, “L’indolente: Le mystère Marthe Bonnard” [2016], om het verhaal van Marthe te vertellen. Tussendoor maakte ik andere films zoals “Sage femme” [2017] en “La bonne épouse” [2020]. Tijdens de lockdown zat ik thuis en besefte dat ik maar vijf kilometer van Giverny woon, dichtbij de plek waar ik de film nu heb opgenomen. Als ik mijn raam open, zie ik mijn tuin en het bos, en het lijkt bijna op een schilderij van Bonnard. Tijdens de eerste lockdown was het prachtig weer en hadden we een heel warme lente. Je hoorde geen geluid, geen vliegtuigen, geen auto’s, geen mensen. Je hoorde en voelde dat de natuur tot leven kwam. Ik nam een boek over Bonnard dat ik had, opende het en zag zijn schilderij “Le déjeuner” waar je Marthe ziet, en dat hij ook in de film schildert. Ik herinnerde me dat mijn moeder, toen ik zeven of acht was, op een dag thuiskwam uit Parijs en een poster bijhad van een tentoonstelling over Bonnard die ze had bezocht. Zij schilderde ook, maar net als alle vrouwen van haar generatie trouwde ze; ze kreeg kinderen en stopte met werken. Maar ze ging nog wel vaak naar Parijs om haar ouders te bezoeken, en er waren altijd tentoonstellingen die nooit tot in Bretagne geraakten. Dus deze poster van Bonnard hing aan de muur in mijn slaapkamer, en ik zag hem elke avond wanneer ik ging slapen. En toen ik tijdens de lockdown dat boek doornam, kwam alles terug. Vooral de ogen van Marthe waren fascinerend. Toen ik naar zijn andere schilderijen keek, dacht ik, Il ya a quelque chose à faire. En het was niet alleen Marthe; het was het koppel. De relatie van Marthe met Pierre en de relatie van Pierre met Marthe fascineerden mij. Enkel Marthe, dat was niet interessant genoeg. Je moet hen beiden als één geheel zien.

Was het belangrijk dat je je toespitste op verschillende fases in hun leven, zoals je toont in de film, met het einde van de negentiende eeuw, 1914, 1918, enz.?

Ja, want ik wilde niet alleen hun verhaal vertellen, maar ook hoe het is om je hele leven met iemand door te brengen. Ik begon met hen als jonge mensen, daarna de fase die alle koppels doormaken avec le désir qui s’en va et l’amour sans désir, hoe ze daarmee omgaan, het personage van Renée introduceren [gespeeld door Stacy Martin], het huwelijk van Pierre en Marthe, en hen dan op latere leeftijd. Ik wilde laten zien waar het allemaal toe leidt.

“Bonnard, Pierre et Marthe” (2023, trailer)

Hoe heb je hun verhaal opgebouwd toen je het scenario schreef?

Ik heb één regel: er zijn geen regels. Toen ik eraan begon, had ik alles gelezen wat ik kon vinden over Bonnard, de brieven die hij schreef aan [schilder] Edouard Vuillard, alles wat hij over Marthe schreef en dat te vinden is in Guy Gofette’s “Elle, par bonheur, et toujours nue ” [2002]… Ondertussen schreef ik alles op, en langzaam creëer je dan het verhaal dat je wil vertellen. Maar het neemt veel tijd in beslag; wanneer ik een scenario schrijf, kan ik meerdere dagen aan één scène werken die ik steeds opnieuw schrijf, tot ik heb wat ik wil. En dan ga je voort naar de volgende. Ik beeld me altijd in dat de personages de dialogen voor mij schrijven, en ik luister naar wat ze me zeggen. Heel vaak heb ik mijn acteurs al gecast, maar bij “Bonnard” niet. Deze film is dus heel anders dan mijn vorige films; ik had een andere aanpak en die gaf me meer vrijheid. Toen ik “Séraphine” schreef, hoorde ik de stem van Yolande [Moreau]; bij het schrijven van “Violette” [2013] hoorde ik Emmanuelle [Devos], en “La bonne épouse” [2020] hoorde ik de stem van Juliette [Binoche]. Het is alsof ik met hen leef, ik zie hoe ze hun personages spelen alsof ik hen al regisseer. Bij de eerste versie ontmoet ik dan mijn producers die me zeggen, ‘Nee, je moet hier of daar meer aan werken’, of ‘Je hebt het, dit ziet er goed uit.’

Filmregisseurs zeggen vaak dat een scenario schrijven moeilijker is dan een film draaien. Zie jij dat ook zo?

Een scenario schrijven is erg lastig omdat je met zoveel dingen rekening moet houden: de camera, de belichting, de technische details, enz. Maar ik zorg ervoor dat mijn scenario’s makkelijk te lezen zijn, zodat je je kan voorstellen wat er gebeurt wanneer je ze leest. Zo doen de Britten het. Alec Guinness speelde ooit Macbeth met Simone Signoret [in 1966]; hij stond in het midden van het podium en toen hij sprak, kon je de woorden zien. In Frankrijk denken we liever in beelden, want le mot n’est pas l’image mais il est la pensée. Voor mij was het dus essentieel om met twee mensen samen te werken: Isabelle Fauvel was mijn adviseur, en we spraken bijna elke dag via de telefoon, en Mark Abdelnour, waarmee ik de meeste van mijn scenario’s heb geschreven. Het is interessant om mensen te hebben waar je op kunt vertrouwen. En zodra ik klaar ben met het scenario, besteed ik veel tijd aan het voorbereiden van de technische details voor elke scène. Dat doe ik met mijn eerste assistent en cameraman. Wanneer we dan draaien, hanteren we een heel andere aanpak. We draaien dan een scène en ik denk altijd, ‘Het zal nooit zijn wat ik zoek, maar het zal zeker boeiend zijn,’ omdat de acteurs altijd met nieuwe ideeën komen. Zijn die interessant, dan pas ik me meteen aan. Het is heel boeiend wanneer acteurs in de wereld binnenstappen die je creëert, maar dat lukt enkel met de hele cast en crew om je heen, aangezien ze allemaal hun tijd, energie, ervaring en talent in je project investeren. Uiteindelijk hebben we allemaal hetzelfde gemeenschappelijke doel.

Hoe zou je de bijdrage van je cameraman Guillaume Schiffman inschatten?

Die is enorm. Na “La bonne épouse” [2020] is “Bonnard” onze tweede film samen, en hij creëerde die zachtheid in de beelden. Heel vaak kunnen beelden hard zijn, en aangezien ik geen macho ben, geef ik de voorkeur aan zijn visie. Hij wist ook instinctief wat ik zocht, dus we werkten snel. We praatten veel voordat we begonnen te draaien, en hij hield ook van het werk van Pierre Bonnard, dus deze film was als een cadeau voor hem. Hij wist precies hoe hij de klus moest klaren. Als je naar een film d’époque kijkt, gebruiken ze vaak dezelfde filters en kleuren, terwijl wij een ander soort realiteit wilden creëren.

Hoe is de chemie tussen je hoofdrolspelers Vincent Macaigne en Cécile de France tot stand gekomen?

Ik was vroeger nog acteur en heb met verschillende fantastische acteurs en regisseurs kunnen samenwerken. Bij de Comédie française kreeg ik enorme kansen; ik speelde zelfs in “Macbeth” met Philippe Clévenot. De meeste acteurs uit die tijd, zoals Philippe Clévenot of Dominique Sanda, zijn nu totaal vergeten, maar ik koester ze allemaal omdat ze zoveel voor mij betekenden. Die mensen aan het werk kunnen zien, dat was mijn basisopleiding en beste leerschool. Door naar hen te kijken heb ik veel geleerd over regisseren, over hoe je een nieuwe deur voor je acteurs kan openen alsof je een vader bent die zijn kinderen begeleidt en voor hen zorgt door hen liefde en energie te geven. Dat is wat ik doe als regisseur wanneer ik met mijn acteurs werk.

Je geeft altijd de indruk dat een film maken heel gemakkelijk is. Wat is je geheim, mocht je dat hebben?

[Lacht]. Ik weet het niet. Ik werk gewoon heel hard, want het is niet eenvoudig om een film te maken. Het is heel moeilijk. Maar wat je zegt, is wel een mooi compliment. Het is alsof je tegen een acteur zegt dat zijn vertolking heel gemakkelijk moet geweest zijn, terwijl het hem misschien maanden en maanden aan voorbereiding heeft gekost, of zoals een schilder die een prachtig schilderij maakt. Er is dus geen geheim; het is gewoon heel hard werken.

Indien je geen filmregisseur was, voor welk beroep had je dan misschien gekozen? Schilder?

Absoluut. Ik begon op jonge leeftijd met schilderen en ik schilderde veel, maar het was een te eenzaam beroep voor mij.

Festival International du Film Francophone de Namur
3 oktober 2023

FILMS

NEA (1976) DIR Nelly Kaplan PROD André Génovès, Yvon Guézel SCR Nelly Kaplan, Jean Chapot (boek van Emanuelle Arsan) CAM Andréas Winding ED Hélène Plemiannikov MUS Michel Magne CAST Sami Frey, Ann Zacharias, Françoise Brion, Micheline Presle, Heinz Bennent, Ingrid Caven, Robert Freitag, Martin Provost (Raphaël)

LA ZIZANIE (1978) DIR Claude Zidi PROD Marcel Berbert, Christian Fechner SCR Claude Zidi, Pascal Jardin, Michel Fabre CAM Claude Renoir ED Robert Isnardon, Monique Isnardon MUS Vladimir Cosma CAST Louis de Funès, Annie Girardot, Maurice Risch, Jean-Jacques Moreau, Geneviève Fontanel, Jacques François, Martin Provost

ALICE (1988) DIR – SCR Gabriel Benattar CAM Jean-Louis Sonzogni ED Gabriel Benattar, Christian Dior CAST Anne Consigny, Alain Fromager, Denis Manuel, Nadia Mourouzi, Martin Provost

PENTIMENTO (1989) DIR Tonie Marshall PROD Charles Gassot SCR Tonie Marshall, Sylvie Granotier CAM Pascal Lebègue ED Luc Barnier MUS Steve Beresford CAST Patricia Dinev, Antoine de Caunes, Magali Noël, Laurence César, Etienne Bierry, Jean-Pierre Jorris, Martin Provost (Frédéric)

TORTILLA Y CINÉMA (1997) DIR – SCR Martin Provost PROD Yannick Bernard, Chantal Perrin, Ramón Pilacés CAM Éric Guichard ED Monica Coleman MUS Bruno Bertoli CAST Carmen Maura, Marc Duret, Michel Aumont, Marina Tomé, Marianne Groves, Mouss Diouf, José Otero

20, AVENUE PARMENTIER (2002) DIR – SCR Christophe Jeauffroy PROD Eric Mahé CAM Dominique De Wever ED Agnes Contensou MUS Daniel Barba CAST Barbara Schulz, Sagamore Stévenin, Julien Jeauffroy, Violetta Sanchez, Christian Krezel, Christophe Garnot, Martin Provost (Manu), Valérie Daradjian

LA VENTRE DE JULIETTE (2003) DIR Martin Provost PROD Didier Boujard, Jean Michel Savy, François Marquis SCR Martin Provost, Marc Abdelnour, Philippe Lasry CAM Jean-Claude Larrieu ED Christophe Pinel CAST Julie-Marie Parmentier, Stéphane Rideau, Carmen Maura, Nathalie Richard, Patrick Chesnais, Tom Novembre, Ariane Ascaride

SÉRAPHINE (2008) DIR Martin Provost PROD Miléna Poylo, Gilles Sacuto SCR Martin Provost, Marc Abdelnour CAM Laurent Brunet ED Ludo Troch MUS Michel Galasso CAST Yolande Moreau, Ulrich Tukur, Anne Bennent, Geneviève Mnich, Adélaïde Leroux, Nico Rogner, Françoise Lebrun

OÙ VA LA NUIT (2011) DIR Martin Provost PROD Julie Salvador, Christophe Jeauffroy SCR Marc Abdelnour (boek van Keith Ridgway; adaptatie van Martin Provost) CAM Agnès Godard ED Ludo Troch CAST Yolande Moreau, Pierre Moure, Edith Scob, Jan Hammenecker, Laurent Capelutto, Loïc Pichon, Servane Ducorps

VIOLETTE (2013) DIR Martin Provost PROD Gilles Sacuto, Miléna Poylo SCR Martin Provost, Marc Adbelnour, René de Ceccatty CAM Yves Cape ED Ludo Troch MUS Hugues Tabar-Nouval CAST Emmanuelle Devos, Sandrine Kiberlain, Olivier Gourmet, Catherine Hiegel, Jacques Bonnaffé, Olivier Py, Nathalie Richard, Stanley Weber

SAGE FEMME (2017) DIR – SCR Martin Provost PROD Olivier Delbosc CAM Yves Cape ED Albertine Lastera MUS Grégoire Hetzel CAST Catherine Frot, Catherine Deneuve, Olivier Gourmet, Quentin Dolmaire, Mylène Demongeot, Pauline Etienne, Pauline Parigot, Marie Gil-Pierre

LA BONNE ÉPOUSE (2020) DIR Martin Provost PROD Serge Hayat, François Kraus, Denis Pineau-Valencienne SCR Martin Provost, Séverine Werba CAM Guillaume Schiffman ED Albertine Lastera MUS Grégoire Hetzel CAST Juliette Binoche, Yolande Moreau, Noémi Lvovsky, Edouard Baer, François Berléand, Marie Zabukovec, Anamaria Vartolomei, Lily Taieb, Pauline Briand, Armelle, Marine Berlanger, Clémence Blondeau

BONNARD, PIERRE ET MARTHE (2023) DIR – SCR Martin Provost PROD Denis Pineau-Valencienne, François Kraus CAM Guillaume Schiffman ED Tina Baz MUS Michael Galasso CAST Cécile de France, Vincent Macaigne, Stacy Martin, Anouk Grinberg, André Marcon, Hélène Alexandridis, Grégoire Leprince-Ringuet, Peter Van den Begin, Yveline Hamon

TV-FILMS

LE DEVOIR DE FRANÇAIS (1978) DIR Jean-Pierre Blanc SCR Denis Lalanne (also novel) MUS Jacques Loussier CAST Frédéric Andréi, Martin Provost, Clémentine Amouroux, Gisèle Casadesus, Michèle André, Catherine Miltry

MESSIEURS LES RONDS-DE-CUIR (1978) DIR Daniel Ceccaldi SCR Daniel Ceccaldi (boek van Georges Courteline) CAM Alain Levent MUS Georges Delerue CAST Claude Dauphin, Raymond Pellegrin, Daniel Ceccaldi, Evelyne Buyle, Roger Carel, Roland Armontel, Bernard Le Coq, Martin Provost (Medare)

TARENDOL (1980) DIR Louis Grospierre SCR (boek van René Barjavel; adaptatie van Louis Grospierre) CAST Jacques Penot, Florence Pernel, Michel Duchaussoy, Daniel Gélin, Nathalie Keryan, Françoise Brion, Martin Provost (Fiston)

HISTOIRES DE VOYOUS: OPÉRATION PRIMEVÈRE (1981) SCR (boek van Pierre Boileau, Thomas Nercejac; adaptatie van Dorothée Dhan) CAST François-Eric Gendron, Wolfgang Höper, Pierre Londiche, Germain Muller, Martin Provost, Johannes Schaaf, Michel Such

L’HISTOIRE EN MARCHE: LES PRISONNIÈRES (1985) DIR Jean-Louis Lorenzi SCR Jean-Louis Lorenzi, Stellio Lorenzi, Guy Vassal CAST Sophie Duez, Hélène Vauquois, Martin Provost (Mathieu Seguin), Blandine Métayer, Robert Bazil, Fabienne Tricottet, Violette Malglaive

TV MINI-SERIES

LES FOLLIES OFFENBACH (1977) DIR Michel Boisrond SCR Marcel Jullian, André Roussin, Shervan Sidery, Georges Neveux, Daniel Ceccaldi CAST Michel Serrault, Catherine Samie, André Thorent, Philippe Ariotti, Marco Perrin, Martin Provost

AU PLAISIR DE DIEU (1977) DIR Robert Mazoyer SCR Paul Savatier (boek van Jean d’Ormesson) CAM Jean Badal ED Maryse Siclier MUS Antoine Duhamel CAST Jacques Dumesnil, Paul Barge, Heidi Stroh, Pino Colizzi, Alain Floret, Yves Beneyton, Sylvie Granotier, Martin Provost (Philippe, jeune)

BANLIEUE SUD-EST (1977) DIR Gilles Grangier SCR (adaptatie Jean Herman; novel by René Fallet) CAST Paul Le Person, Maurice Biraud, Odette Laure, Christopher Beaunay, Philippe Mathieu, Valérie Pascale, Martin Provost